پایگاه خبری قهوه صبحگاهی، بازار طلا و ارز در اقتصاد ایران همواره یکی از نخستین بخش‌هایی است که به تحولات سیاسی، اقتصادی و افزایش انتظارات تورمی واکنش نشان می‌دهد. با این حال، بررسی پرونده‌های اخیر مرتبط با پولشویی و تراکنش‌های مشکوک نشان می‌دهد که شبکه پرداخت در برخی موارد به مسیری برای ورود منابع غیرقانونی به بازار دارایی‌هایی مانند طلا و ارز تبدیل شده است.
این مسئله علاوه بر ایجاد چالش برای نظام مبارزه با پولشویی، می‌تواند در شرایط افزایش تقاضای سفته‌بازانه و کاهش عرضه، به تشدید نوسانات بازار نیز منجر شود.
پرونده‌های پولشویی در بازار طلا و ارز
یکی از نمونه‌های مطرح‌شده، پرونده‌ای در شهرستان میناب استان هرمزگان است که در آن متهم پرونده مرتبط با قاچاق نفت‌گاز، بیش از ۱۱۴ میلیارد تومان پولشویی انجام داده و بخشی از وجوه حاصل از فعالیت مجرمانه در بازار طلا و ارز گردش داشته است.
در پرونده‌ای دیگر در کهگیلویه و بویراحمد، یک شبکه پنج‌نفره فیشینگ و پولشویی با استفاده از افراد اجیرشده و دستگاه‌های کارتخوان، وجوه سرقت‌شده را به خرید طلا و سکه اختصاص داده بود.
این پرونده‌ها نشان می‌دهد که استفاده از ابزارهای پرداخت و تبدیل سریع وجوه به دارایی‌هایی مانند طلا می‌تواند ردیابی منشأ منابع غیرقانونی را دشوارتر کند.
افزایش محدودیت‌ها برای حساب‌های مشکوک
گزارش‌های منتشرشده درباره اقدامات اخیر نهادهای نظارتی نیز از افزایش تمرکز بر تراکنش‌های مشکوک در بازار طلا و ارز حکایت دارد.
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده، برای ۵۷ شخص مظنون به پولشویی در حوزه ارز، طلا و فلزات گرانبها محدودیت‌های بازدارنده اعمال شده است.
همچنین در مقطعی، حساب بیش از ۲۵۰ فعال بازار طلا به دلیل تراکنش‌های مشکوک با محدودیت مواجه شد؛ تراکنش‌هایی که مجموع ارزش آنها بیش از ۲۱۰ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
بانک مرکزی نیز در یک ماه گذشته پرونده ۲۷۱ نفر با حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان تراکنش مشکوک را برای پیگیری به مراجع قانونی ارجاع داده و برای برخی حساب‌های مظنون به پولشویی محدودیت‌هایی اعمال کرده است.
در همین چارچوب، برای ۱۱ رئیس شعبه بانکی نیز به دلیل انجام نشدن برخی تکالیف قانونی، اقدام انضباطی صورت گرفته است.
چرا حکمرانی ریال اهمیت دارد؟
در سال‌های اخیر سهم اسکناس در گردش از حجم پول یا M2 در اقتصاد ایران به حدود ۱.۳ درصد کاهش یافته است. این وضعیت نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مبادلات اقتصادی از مسیر نظام پرداخت الکترونیکی انجام می‌شود.
از یک سو، دیجیتالی شدن پرداخت‌ها امکان ثبت و تحلیل حجم بزرگی از داده‌های مالی را فراهم کرده و می‌تواند به شناسایی الگوهای غیرعادی کمک کند؛ اما از سوی دیگر، اگر نظارت هوشمند و یکپارچه وجود نداشته باشد، سرعت بالای انتقال منابع می‌تواند زمینه سوءاستفاده از شبکه پرداخت را فراهم کند.
در چنین شرایطی، مفهوم «حکمرانی ریال» اهمیت پیدا می‌کند؛ یعنی استفاده حداکثری از اطلاعات موجود در شبکه پرداخت برای رصد جریان پول، شناسایی رفتارهای غیرعادی و پیشگیری از انحراف منابع.
تفکیک حساب‌های شخصی و تجاری
یکی از ابزارهای مهم در این زمینه، تفکیک حساب‌های شخصی و تجاری است.
بر اساس چارچوب‌های مورد استفاده بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی، حساب‌هایی که الگوی تراکنش‌های آنها از محدوده فعالیت‌های متعارف شخصی فراتر رود، می‌توانند برای بررسی تجاری بودن مورد توجه قرار گیرند.
شفاف شدن حساب‌های تجاری، علاوه بر کمک به شناسایی فعالیت‌های اقتصادی و جلوگیری از فرار مالیاتی، امکان تحلیل بهتر جریان وجوه و شناسایی الگوهای مشکوک را نیز فراهم می‌کند.
ساماندهی تراکنش‌های فعالان بازار طلا و ارز
یکی دیگر از راهکارهای مطرح‌شده، ایجاد سازوکارهای شفاف برای حساب‌های تجاری فعالان رسمی بازار طلا و ارز است.
بر اساس این رویکرد، معاملات باید از مسیر حساب‌های تجاری مشخص انجام شود و هویت خریدار و فروشنده پیش از انجام معامله قابل احراز باشد.
همچنین استفاده از روش‌های انتقال وجه به جای اتکای صرف به کارتخوان در معاملات با مبالغ بالا، در صورتی که همراه با ثبت دقیق اطلاعات معامله باشد، می‌تواند به افزایش قابلیت ردیابی جریان پول کمک کند.
«پول رنگی» و رصد هوشمند منابع
یکی از پیشنهادهای مطرح‌شده برای تقویت حکمرانی ریال، استفاده از فناوری‌هایی مانند نشانه‌گذاری پول یا «پول رنگی» است.
در این مدل، منشأ و مسیر حرکت برخی منابع مالی قابل ردیابی می‌شود و در صورت انحراف منابع از هدف تعیین‌شده، امکان شناسایی و واکنش سریع‌تر وجود خواهد داشت.
چنین سازوکاری می‌تواند به‌ویژه در حوزه تسهیلات کلان بانکی مورد استفاده قرار گیرد تا منابعی که با هدف حمایت از تولید اختصاص یافته‌اند، به سمت فعالیت‌های غیرمولد یا بازارهای سفته‌بازانه منحرف نشوند.
عبور از نظارت پس از تخلف
مسئله اصلی در مقابله با پولشویی تنها مسدود کردن حساب پس از وقوع تخلف نیست. هدف اصلی باید ایجاد سامانه‌ای باشد که بتواند الگوهای غیرعادی گردش پول را پیش از تبدیل شدن به تخلف گسترده شناسایی کند.
تقویت حکمرانی ریال، تفکیک حساب‌های تجاری و شخصی، شفاف‌سازی معاملات بازار طلا و ارز، احراز هویت طرفین معامله و استفاده از فناوری‌های نوین رصد مالی، مجموعه اقداماتی است که می‌تواند قابلیت نظارت بر جریان وجوه را افزایش دهد.
بازار طلا و ارز به دلیل حساسیت بالا نسبت به انتظارات تورمی و شوک‌های اقتصادی، همواره مستعد نوسان است؛ بنابراین جلوگیری از ورود منابع غیرقانونی و رفتارهای سفته‌بازانه به این بازارها، تنها یک موضوع بانکی و مالیاتی نیست و می‌تواند بخشی از سیاست‌های ثبات‌بخشی به اقتصاد نیز باشد.
