پایگاه خبری قهوه صبحگاهی، اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، اهمیت مسیرهای جایگزین انتقال نفت خلیج فارس به بازارهای جهانی را افزایش داده است. در این میان، بندر فجیره در امارات متحده عربی و خط لوله انتقال نفت از منطقه حبشان در ابوظبی به فجیره، یکی از مهم‌ترین مسیرهایی است که امکان انتقال نفت به آب‌های آزاد بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم می‌کند.
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان محسوب می‌شود و بخش قابل‌توجهی از صادرات نفت کشورهای حاشیه خلیج فارس از این آبراه عبور می‌کند. به همین دلیل، هرگونه اختلال طولانی‌مدت در این مسیر می‌تواند زنجیره عرضه جهانی نفت را تحت تأثیر قرار دهد و اهمیت ظرفیت‌های جایگزین را افزایش دهد.
ذخایر راهبردی آمریکا؛ راهکاری با ظرفیت محدود
یکی از ابزارهایی که برای جبران بخشی از اختلال عرضه نفت مورد استفاده قرار گرفته، برداشت از ذخایر راهبردی نفت آمریکا بوده است.
بر اساس اطلاعات مطرح‌شده در این تحلیل، ذخایر راهبردی نفت آمریکا پس از برداشت‌های ماه‌های اخیر به حدود ۲۸۵ میلیون بشکه رسیده است؛ سطحی که در بیش از چهار دهه گذشته کم‌سابقه توصیف شده است.
استفاده از ذخایر راهبردی می‌تواند در کوتاه‌مدت بخشی از فشار ناشی از کاهش عرضه را جبران کند، اما این ذخایر ظرفیت نامحدودی ندارند و کاهش سطح آنها می‌تواند توان واشنگتن برای مقابله با شوک‌های احتمالی بعدی بازار انرژی را محدود کند.
خط لوله عربستان؛ مسیر شرق به غرب زیر فشار
یکی دیگر از مسیرهای جایگزین، خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی است. این خط لوله نفت خام را از مناطق نفت‌خیز شرق عربستان به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند و به این کشور امکان می‌دهد بخشی از نفت خود را بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهای جهانی برساند.
ظرفیت این خط لوله حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز اعلام شده است. با این حال، بر اساس متن مبنا، آسیب به این زیرساخت و توقف فعالیت آن، یکی از مسیرهای مهم جایگزین تنگه هرمز را با محدودیت مواجه کرده است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که ظرفیت مسیرهای جایگزین در مجموع با حجم نفتی که در شرایط عادی از تنگه هرمز عبور می‌کند، قابل مقایسه نیست.
کاهش واردات چین و اثر آن بر بازار نفت
عامل دیگری که در مقطعی از فشار بازار نفت کاسته، کاهش واردات نفت خام چین بوده است. چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت خام جهان است و تغییر در میزان خرید نفت این کشور می‌تواند بر توازن عرضه و تقاضای جهانی اثر بگذارد.
بر اساس داده‌های مورد استناد گزارش، واردات نفت خام چین در ماه ژوئن نسبت به مدت مشابه سال قبل حدود ۴۱.۳ درصد کاهش یافته و به حدود ۷.۱۲ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که در متن منبع، پایین‌ترین میزان واردات چین طی نزدیک به یک دهه عنوان شده است.
کاهش واردات چین در شرایطی رخ داده که عرضه جهانی نفت تحت تأثیر اختلال در تنگه هرمز قرار داشته است. بنابراین، کاهش تقاضای چین در مقطعی توانسته بخشی از اثر کاهش عرضه را در بازار خنثی کند.
با این حال، ادامه کاهش واردات برای مدت طولانی می‌تواند با نیاز پالایشگاه‌های چین و فعالیت اقتصادی این کشور در تعارض قرار گیرد و به همین دلیل، تغییر شرایط بازار می‌تواند روند واردات نفت چین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
فجیره؛ مسیر مهم امارات برای دور زدن تنگه هرمز
در این شرایط، بندر فجیره در ساحل دریای عمان اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است.
امارات متحده عربی دارای خط لوله‌ای است که نفت را از منطقه حبشان در ابوظبی به فجیره منتقل می‌کند. این خط لوله با عبور ندادن نفت از تنگه هرمز، امکان انتقال محموله‌ها به دریای عمان و سپس بارگیری آنها برای ارسال به بازارهای جهانی را فراهم می‌کند.
ظرفیت این خط لوله حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز اعلام شده و امارات بخشی از صادرات نفت خود را از این مسیر انجام می‌دهد.
اهمیت فجیره تنها به انتقال نفت خام محدود نمی‌شود. این بندر یکی از مراکز مهم منطقه‌ای برای ذخیره‌سازی نفت و فرآورده‌های نفتی، اختلاط محموله‌ها و سوخت‌رسانی به کشتی‌ها نیز محسوب می‌شود.
بر اساس آمارهای مورد استناد گزارش، حجم جابه‌جایی نفت و فرآورده‌های نفتی در فجیره به بیش از ۱.۷ میلیون بشکه در روز می‌رسد؛ موضوعی که جایگاه این بندر را در شبکه زیرساختی بازار انرژی منطقه برجسته می‌کند.
چرا فجیره در معادله انرژی اهمیت بیشتری پیدا کرده است؟
اهمیت فزاینده فجیره را باید در کنار محدودیت سایر گزینه‌های جایگزین بررسی کرد. ذخایر راهبردی آمریکا ظرفیت محدودی دارند، مسیر شرق به غرب عربستان با اختلال مواجه شده و کاهش واردات نفت چین نیز نمی‌تواند به‌عنوان یک عامل دائمی برای کاهش فشار بازار در نظر گرفته شود.
در چنین شرایطی، مسیر ابوظبی ـ فجیره یکی از مسیرهایی است که می‌تواند حجم قابل‌توجهی از نفت خلیج فارس را بدون عبور از تنگه هرمز به آب‌های آزاد منتقل کند.
از این منظر، هرگونه اختلال احتمالی در این مسیر می‌تواند فشار بیشتری بر شبکه انتقال انرژی منطقه وارد کند.
فجیره در مرکز معادله مسیرهای جایگزین
تحولات اخیر نشان می‌دهد مسئله تنگه هرمز تنها به اختلال در یک آبراه محدود نمی‌شود، بلکه ظرفیت و پایداری مسیرهای جایگزین نیز نقش مهمی در میزان اثرگذاری این اختلال بر بازار جهانی نفت دارد.
برداشت از ذخایر راهبردی آمریکا، استفاده از مسیر شرق به غرب عربستان و تغییرات واردات نفت چین، هر یک در مقطعی بر میزان فشار بازار اثر گذاشته‌اند. با این حال، محدودیت ظرفیت این گزینه‌ها باعث شده است زیرساخت‌هایی مانند مسیر انتقال نفت به فجیره اهمیت بیشتری پیدا کنند.
بر همین اساس، فجیره اکنون یکی از نقاط مهم در شبکه انتقال انرژی منطقه محسوب می‌شود؛ مسیری که در صورت تداوم اختلال در تنگه هرمز، نقش آن در انتقال نفت خلیج فارس به بازارهای جهانی می‌تواند پررنگ‌تر شود.
با این حال، میزان تأثیر هرگونه اختلال در فجیره یا سایر مسیرهای جایگزین بر قیمت جهانی نفت و اقتصاد جهانی، به عواملی همچون مدت زمان اختلال در تنگه هرمز، سطح ذخایر تجاری نفت، ظرفیت تولیدکنندگان، میزان تقاضای چین و دیگر اقتصادهای بزرگ و امکان استفاده از مسیرهای جایگزین بستگی خواهد داشت.
