پایگاه خبری قهوه صبحگاهی،بازار گوشت در ماههای آینده با یک دوگانگی جدی روبهروست؛ از یک سو برخی فعالان حوزه واردات از احتمال افزایش تقاضا، کاهش واردات و ضرورت تأمین دستکم ۵۰ تا ۶۰ هزار تن گوشت در سال خبر میدهند و از سوی دیگر، تولیدکنندگان از وجود دام مازاد، انباشت دام در واحدهای تولیدی و ظرفیت بالای تولید داخلی سخن میگویند.
پرسش اصلی بازار گوشت دیگر فقط میزان واردات نیست؛ مسئله مهم این است که آیا کشور برای تأمین پایدار نیاز مردم باید بیش از گذشته به واردات تکیه کند یا با حمایت از دامداران و ایجاد بازار مطمئن، ظرفیت تولید داخلی را فعال نگه دارد.
در شرایطی که قیمت گوشت در ماههای گذشته افزایش قابل توجهی داشته، فعالان بازار نسبت به وضعیت ماههای پیشرو هشدارهای متفاوتی مطرح کردهاند. دبیر انجمن واردکنندگان گوشت معتقد است کاهش واردات میتواند در صورت افزایش تقاضا، بازار را با کمبود و افزایش قیمت مواجه کند؛ در مقابل، مدیرعامل اتحادیه دام سبک میگوید دام زیادی در کشور وجود دارد و مشکل اصلی، نبود بازار مناسب برای تولیدکنندگان است.
دامداران؛ تولید هست، بازار مطمئن نیست
افشین دادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، با اشاره به شرایط تولیدکنندگان معتقد است حمایت از تولید داخلی نباید فقط در حد سیاستهای کلی باقی بماند.
به گفته وی، بخش بزرگی از دام سبک کشور در اختیار دامداران روستایی، عشایری و غیرصنعتی است و حدود ۹۵ درصد دام سبک کشور در اختیار همین گروه قرار دارد. این تولیدکنندگان برخلاف واحدهای صنعتی، معمولاً ساختمان، تجهیزات یا دارایی ثابت قابل توجهی ندارند که بتوانند برای دریافت تسهیلات بانکی بهعنوان وثیقه ارائه کنند.
این در حالی است که دامداران روستایی و عشایری حدود ۴۵ درصد گوشت قرمز کشور را تأمین میکنند، اما ابزارهای اعتباری طراحیشده برای آنها تناسب کافی با ساختار فعالیتشان ندارد. دادرس معتقد است اگر دریافت تسهیلات به وثیقه و دارایی ثابت وابسته باشد، بخش قابل توجهی از تولیدکنندگان واقعی عملاً از این حمایتها محروم خواهند شد.
افزایش پنج میلیون رأسی دام؛ نشانه ظرفیت تولید داخلی
یکی از نکات مهم مطرحشده در این گزارش، افزایش جمعیت دام سبک کشور است. بر اساس اظهارات مدیرعامل اتحادیه دام سبک، جمعیت گوسفند کشور امسال حدود پنج میلیون رأس افزایش یافته است؛ موضوعی که از نگاه تولیدکنندگان نشان میدهد ظرفیت تولید داخلی همچنان فعال است و دامداران حتی در شرایط دشوار نیز تولید خود را متوقف نکردهاند.
با این حال، افزایش تعداد دام به تنهایی به معنای افزایش عرضه فوری گوشت نیست. برای نگهداری و پرواربندی این دامها به خوراک و نهاده نیاز است و تأمین سرمایه در گردش نیز یکی از مشکلات اصلی تولیدکنندگان به شمار میرود.
رضا سالمی، دبیر انجمن واردکنندگان گوشت و فرآوردههای خام دامی، در همین زمینه برآورد کرده است که پنج میلیون رأس دام اضافهشده، با وزن متوسط ۴۰ کیلوگرم، حدود ۲۰۰ میلیون کیلوگرم وزن زنده ایجاد میکند و برای تولید این میزان دام، حدود ۲.۵ میلیون تن خوراک مورد نیاز است.
به گفته سالمی، این جمعیت دام میتواند در نهایت حدود ۱۰۰ هزار تن گوشت تولید کند، اما مسئله اصلی تأمین علوفه و نهاده مورد نیاز این دامهاست.
واردات ۵۰ تا ۶۰ هزار تن؛ نیاز بازار یا ضرورت تنظیم قیمت؟
در سوی دیگر، دبیر انجمن واردکنندگان گوشت معتقد است با توجه به شرایط تولید، مصرف و وضعیت بازار، کشور در سال جاری برای حفظ تعادل عرضه و تقاضا به حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن واردات گوشت نیاز خواهد داشت.
سالمی تأکید کرده است که واردات در این شرایط باید نقش تکمیلی داشته باشد و برای جبران فاصله میان تولید داخلی و نیاز بازار انجام شود. به اعتقاد او، تا زمانی که زیرساختهای افزایش تولید و تأمین نهادهها فراهم نشده، حذف کامل واردات میتواند تعادل بازار را برهم بزند.
او همچنین گفته است نیاز معمول بازار به واردات ماهانه حدود ۸ تا ۱۰ هزار تن است، اما با توجه به شرایط اقتصادی خانوارها و کاهش فعلی تقاضا، حداقل واردات ماهانه باید حدود ۶ هزار تن باشد؛ در غیر این صورت، احتمال کاهش عرضه و افزایش قیمت وجود دارد.
مهرماه؛ نقطه حساس بازار گوشت
یکی از مهمترین هشدارهای مطرحشده در این میزگرد مربوط به ماههای آینده است.
در نیمه نخست سال، عواملی مانند گرمای هوا، تعطیلی مدارس و دانشگاهها، کاهش فعالیت برخی مراکز عمده مصرف و تغییر الگوی مصرف باعث کاهش تقاضا شده است. به همین دلیل، بازار با وجود کاهش واردات، با کمبود محسوس مواجه نشد.
اما این شرایط ممکن است از مهرماه تغییر کند. با بازگشایی مدارس و دانشگاهها، افزایش فعالیت مراکز عمده مصرف و تغییر شرایط آبوهوایی، احتمال افزایش تقاضا وجود دارد.
سالمی معتقد است در صورت فراهم نشدن تمهیدات لازم، از مهرماه احتمال افزایش قیمت گوشت وجود دارد.
تولیدکننده میگوید جهش شدید قیمت بعید است
در مقابل، افشین دادرس نگاه متفاوتی به آینده بازار دارد.
او معتقد است دامداران طی سه تا پنج سال گذشته بارها با انباشت دام مواجه بودهاند و مشکل اصلی، کمبود تولید نیست؛ بلکه نبود بازار مطمئن برای فروش محصول است.
به گفته دادرس، در جریان جنگ، بخشی از جمعیت تهران از این شهر خارج شدند و در نتیجه دامهایی که تولیدکنندگان شهرستانی برای عرضه در بازار تهران آماده کرده بودند، روی دست دامداران باقی ماند.
وی میگوید طی دو تا سه ماه ابتدایی سال، بهویژه در دامداریهای سنگین اطراف تهران، انباشت گوسالههای پرواری به شکل محسوسی دیده میشد و بخشی از این دامها بهتدریج وارد بازار شدهاند.
دادرس بر همین اساس پیشبینی میکند امسال افزایش یا نوسان شدید قیمت گوشت رخ ندهد و عواملی مانند دام موجود، تولید برههای پاییزه و وضعیت مناسب مراتع بتوانند مانع جهش شدید قیمت شوند.
راهکار پیشنهادی؛ تولید قراردادی به جای خرید تضمینی
یکی از راهکارهای مطرحشده برای حل مشکل بازار، توسعه تولید قراردادی است.
دادرس معتقد است خرید تضمینی در مقیاس گسترده میتواند مشکلات خاص خود را داشته باشد و دولت بهتر است مصرفکنندگان بزرگ را به تولیدکنندگان متصل کند.
فروشگاههای زنجیرهای، صنایع بستهبندی گوشت، شرکتهای بزرگ دارای تعداد زیاد کارکنان و دستگاههای دولتی میتوانند با تولیدکنندگان قرارداد منعقد کنند و بخشی از نیاز خود را مستقیماً از تولید داخلی تأمین کنند.
در این مدل، خریدار میتواند بخشی از مبلغ قرارداد را بهعنوان پیشپرداخت در اختیار تولیدکننده قرار دهد و دامدار نیز با اطمینان از فروش محصول، دام را تا زمان مناسب پروار کند.
به اعتقاد تولیدکنندگان، این روش میتواند از کشتار زودهنگام برهها و حذف دامهای مولد جلوگیری کرده و تولید را تا زمان افزایش تقاضا در شب عید حفظ کند.
واردات؛ گوشت گوساله در اولویت
در بخش دیگری از این میزگرد، سالمی با اشاره به ترکیب واردات گوشت اعلام کرده است که حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد واردات گوشت قرمز به گوشت گوساله اختصاص دارد.
وی پیشنهاد کرده است بیش از ۸۰ تا ۸۵ درصد واردات گوشت به گوشت منجمد گوساله اختصاص پیدا کند و کسری بازار از این طریق جبران شود.
از نگاه او، تأمین گوشت گوسفندی باید تا حد امکان بر تولید داخلی متکی باشد و واردات گوشت گوساله برای جبران کسری کلی بازار مورد استفاده قرار گیرد. همچنین سالمی با واردات دام زنده مخالفت کرده و گوشت منجمد گوساله را گزینه مناسبتری برای تکمیل عرضه داخلی دانسته است.
طرح جدید برای تسهیل واردات گوشت
دبیر انجمن واردکنندگان گوشت همچنین از پیگیری طرحی برای واردات گوشت بر مبنای «قبض انبار» خبر داده است.
بر اساس این طرح، واردکننده میتواند گوشت را به مرز یا انبار عمومی برساند و پس از دریافت قبض انبار، مراحل ثبت سفارش و ترخیص را دنبال کند. این سازوکار قرار است برای گوشت منجمد و گوشت وکیومشده مورد استفاده قرار گیرد.
به گفته سالمی، موافقت اولیه با این طرح انجام شده و اجرای آن میتواند روند واردات گوشت را تسهیل کند تا از مهرماه به بعد امکان ورود گوشت مورد نیاز کشور فراهم شود.
آیا پای «مافیا» در میان است؟
یکی دیگر از محورهای بحث، ادعای وجود مافیا در واردات نهادههای دامی بود.
سالمی با رد برداشت کلی از این موضوع، به سازوکار ثبت سفارش، تعیین سقف واردات و توزیع کالا اشاره کرده و گفته است بیش از ۳۰۰ شرکت در حوزه واردات نهاده فعالیت دارند و سهم واردکنندگان اصلی نیز از حدود ۲۰ درصد فراتر نمیرود.
به گفته وی، قیمت و سقف ارزی واردات در کمیته ارزی وزارت جهاد کشاورزی تعیین میشود و نهادههای وارداتی نیز پس از ورود، از طریق سامانه بازارگاه در اختیار مصرفکنندگان قرار میگیرند.
در مقابل، دادرس معتقد است اگر قرار است درباره «مافیا» صحبت شود، نباید موضوع فقط به شرکتهای واردکننده محدود شود و باید حوزههای تصمیمگیری، سیاستگذاری و برنامهریزی نیز مورد بررسی قرار گیرد.
سرمایهگذاری برای تولید ۵۰۰ هزار رأس دام
در کنار تمام نگرانیها درباره واردات و قیمت، یک خبر امیدوارکننده نیز از بخش تولید مطرح شده است.
دادرس از اجرای طرحی با جذب سرمایهگذاری خارجی در چند استان غربی و جنوبغربی کشور خبر داده که هدف آن پرورش و پرواربندی حدود ۵۰۰ هزار رأس گوسفند، بز، گاومیش و گوساله است.
بر اساس این اظهارات، پیشبینی شده است در دیماه حدود ۱۵۰ هزار تن گوشت گرم تولید داخل از محل این طرح وارد بازار شود؛ موضوعی که میتواند بخشی از نگرانیها درباره تأمین گوشت در ماههای آینده را کاهش دهد.
بازار گوشت در یک دوراهی حساس
اکنون بازار گوشت میان دو ضرورت قرار گرفته است؛ از یک طرف باید با واردات هدفمند و بهموقع از افزایش قیمت و کمبود احتمالی جلوگیری کرد و از سوی دیگر، نباید سیاست وارداتی به قیمت تضعیف تولیدکننده داخلی تمام شود.
یک دیدگاه، واردات حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن گوشت و حداقل ۶ هزار تن واردات ماهانه را برای تعادل بازار ضروری میداند؛ دیدگاه دیگر بر وجود دام مازاد و ضرورت ایجاد بازار مطمئن برای تولیدکنندگان تأکید دارد.
واقعیت این است که واردات میتواند در کوتاهمدت بازار را تنظیم کند، اما راهحل بلندمدت، تقویت تولید داخلی، تأمین سرمایه در گردش، ایجاد بازار مطمئن برای دامدار و افزایش بهرهوری است.
حالا باید دید با نزدیک شدن به مهرماه و احتمال افزایش تقاضا، کدام روایت به واقعیت نزدیکتر خواهد شد؛ هشدار درباره گرانی گوشت یا پیشبینی تولیدکنندگان درباره ثبات بازار؟
